Het is, helaas, een bekend verhaal: Vader wordt slechter en een van de kinderen neemt de financiën over. Op een gegeven moment zit er niets anders op dan dat vader wordt opgenomen in een verpleeghuis. Na een aantal jaren overlijdt vader, en de zoon, die toch al de financiën deed, biedt aan om ook aangifte erfbelasting te verzorgen en de nalatenschap af te wikkelen. De andere kinderen vertrouwen hun broer volledig en vinden het prettig dat hij dat voor hen wil doen; zij geven ook een volmacht af.

Erfbelasting

Broer geeft aan dat er weinig meer over is van het vermogen van vader omdat er maandelijks een behoorlijk bedrag aan de overheid moest worden betaald als eigen bijdrage in de zorgkosten. De andere kinderen begrijpen dit volkomen. Maar dan valt de aanslag erfbelasting van de fiscus in de bus. Die is veel hoger dan de andere kinderen hadden verwacht: vader had toch niet zo veel vermogen meer? Telefonische informatie bij de belastingdienst leert dat de fiscus de aangifte ambtshalve heeft aangepast en de omvang van de nalatenschap op een veel hoger bedrag heeft gesteld omdat er tijdens het leven van vader geld naar de kinderen is gegaan. Deze schenkingen worden opgeteld bij het vermogen van vader bij overlijden.

Schenkingen

Schenkingen? De andere kinderen weten niets van schenkingen en vragen aan broer hoe het zit. Na veel aandringen laat de broer weten dat hij in financiële nood verkeerde met zijn bedrijf en dat vader hem graag wilde helpen. Dus ja, hij heeft schenkingen ontvangen van vader, en vader wilde dit zo. De andere kinderen denken er anders over en vragen de gehele administratie op bij hun broer. Het blijkt dat broer grote bedragen naar zichzelf heeft overgemaakt.

Wat nu? Voor de andere kinderen is het van belang om te weten dat de broer moet bewijzen dat vader het geld heeft geschonken. Anders zijn het leningen en moet de broer de leningen terugbetalen.

Aangifte erfbelasting

Maar het kan voor de broer nog slechter aflopen. De broer heeft aangeboden om de erfenis af te wikkelen en de aangifte erfbelasting te doen. In deze aangifte had de broer moeten aangeven dat hij óf geld geleend had van vader, en er dus meer geld was om te verdelen óf dat vader hem geld heeft geschonken. Dit moet een erfgenaam vermelden in de aangifte. De broer had niets over het geld dat hij van vader had ontvangen vermeld in de aangifte. De rechter rekent dit de broer zwaar aan. De broer moet het gehele bedrag dat hij van vader had ontvangen terug betalen. De nalatenschap omvat nu veel meer, namelijk ook het bedrag dat broer weer moet terugbetalen aan de nalatenschap. Maar omdat de broer heeft gezwegen over de ‘leningen’ oordeelt de rechter dat de broer ook zijn recht, als erfgenaam, op het aandeel in het door hem terug te betalen bedrag verliest.

Maak afspraken

Spreek daarom altijd af, hoe goed de verhouding tussen de kinderen ook is, om periodiek aan de andere kinderen inzage te geven in de financiën van je ouder als deze niet meer zelf zijn administratie doet. Uiteindelijk doe je hier iedereen een plezier mee en voorkom je onduidelijkheid later: het ´vier ogen principe’ geldt ook binnen familieverhoudingen.

Als een naaste doodgaat, bijvoorbeeld een ouder en je bent erfgenaam, kun je de erfenis:

  • zuiver aanvaarden. Het gevolg is dat je ook privé aansprakelijk wordt voor eventuele schulden
  • verwerpen
  • beneficiair aanvaarden, dat wil zeggen dat je eerst kijkt wat er is (boedelbeschrijving). Als de nalatenschap negatief is dan hoef je de schulden van je ouder niet uit je eigen vermogen te voldoen.

Zie ook de website van de rechtspraak (rechtspraak.nl).

Verwerpen en beneficiair aanvaarden

Om de nalatenschap te verwerpen of beneficiair te aanvaarden, moet je naar de rechtbank om een verklaring af te leggen (zie voorbeeld verklaring). Het opmaken van een verklaring kost geld (in 2017 is dat € 122). Ga je ervan uit dat je ouder geen schulden had, dan zal je snel geneigd zijn om ‘niets’ te doen. Door de inboedel met je broers en zussen te verdelen, of meubels op marktplaats te verkopen, aanvaard je automatisch de nalatenschap zuiver mét alle -eventuele- schulden.

En dan is er toch een schuld

Het gebeurt met enige regelmaat dat na het overlijden tot ieders verrassing opeens schulden aan het licht komen die onbekend waren en ook niet vermeld waren in de administratie van de ouder. Als het om een bescheiden erfenis gaat, kan het zijn dat het saldo onvoldoende is om deze schuld te betalen. Het gevolg is dat je als erfgenaam deze schuld uit eigen zak moet betalen.

De wetgever vond dit een ongewenst gevolg voor een erfgenaam. Per 1 september 2016 is er een regeling gekomen die een uitweg bood voor onverwachte schulden.

Een onverwachte schuld?

Je kunt als erfgenaam de rechter vragen of je de erfenis alsnog beneficiair mag aanvaarden als er schulden opduiken die niet uit de administratie van je ouder blijken. Deze schulden worden ‘onverwachte schulden’ genoemd. Denk bijvoorbeeld aan een schuld bij een online betalingsaccount, zoals een Bunq of een PayPal-rekening die je niet in de administratie van je ouder zal aantreffen.

Maar dan gelden wel de volgende regels:

  1. Je hebt als erfgenaam een onderzoeksplicht. Dit betekent dat je moet aantonen dat het gaat om een onverwachte schuld waarvan je echt niet kon weten dat deze er was.
  2. Je hebt, na de ontdekking van een onverwachte schuld, drie maanden de tijd om een verzoek te doen aan de rechter om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden;
  3. Als je al iets hebt ontvangen uit de boedel van je ouder, moet je dit weer terugbetalen.

Een voorbeeld

Een vrouw heeft de nalatenschap van haar man zuiver aanvaard. Pas na een tijdje komt de vrouw erachter dat tot de nalatenschap van haar man ook schulden behoort aan haar stiefkinderen. Deze kinderen hadden een vordering (niet opeisbare erfdeel) op hun ouder nadat hun eerste ouder was overleden. De vrouw verzoekt de kantonrechter alsnog om de nalatenschap van haar man beneficiair te aanvaarden. Helaas was de vrouw te laat met haar verzoek en moest zij de schuld van haar overleden man aan zijn kinderen uit eigen zak betalen (zie uitspraak). Denk dus aan de termijn!